تاریخچه انواع چاپ در ایران
مقدمه
در زمان حکومت محمدرضا پهلوی، دستگاه چاپ افست به تدریج جای چاپ سنگی و سربی را گرفت و دوران کتابهای خطی با جلد چرمی به سرآمد. در آن زمان دستگاه فتوکپی به بازار آمده بود، اما هنوز همگانی نشده بود. مدارس و برخی ادارات به یک دستگاه پلیکپی مجهز بودند که در اتاقی مجزا نگهداری میشد. در مغازههای نوشتافزار نوعی کاغذ وجود داشت که به آن کاغذ استنسیل میگفتند. روی این کاغذ خط مینوشتند یا نوشته را تایپ میکردند، سپس با دستگاه پلیکپی دستنوشته را به هر تعداد که لازم بود تکثیر میکردند.
اوایل انقلاب یکی از گروههای سیاسی چپ، کتاب سادهای با جلد سفید منتشر کرده بود و در آن دستور ساخت انواع بمب دستساز و یک ماشین چاپ ساده را آورده بودند. این ماشین چاپ، یک چهارچوب چوبی داشت که به آن پارچهی ململ میبستند و این چهارچوب با لولا به یک صفحهی چوبی که اندکی از قطع ورقهی امتحانی بزرگتر بود وصل میشد. کاغذ استنسیل را به پارچهی ململ متصل میکردند و با غلطکی که با سادهترین وسایل ساخته شده بود، مرکب را به طور یکدست روی پارچه پخش میکردند. مرکب از تار و پود پارچه میگذشت و حروف کاغذ استنسیل را روی کاغذ منتقل میکرد.
در آن زمان با این روش، روزنامهای در چهار صفحه به شمارگان دویست نسخه منتشر میکردند و در مدارس توزیع میکردند. حاصل کار البته چنگی به دل نمیزد، اما حروف خواندنی بود. اواسط سال پنجاه و هشت خورشیدی، یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، مغازههای نوشتافزار اجازه نداشتند کاغذ استنسیل را بدون مجوز دولت به مردم بفروشند. این تاریخ را باید مبدأ آغاز ممیزی و سانسور در ایران در نظر گرفت. پس از این تاریخ بود که دستگاه طویلِ وزارت ارشاد و ادارهی کتاب را به وجود آوردند و دولت را بر چاپ کتاب در ایران مسلط کردند.
انواع چاپ
چاپ انواع مختلفی دارد که متناسب با آنچه که قرار است چاپ شود و آنچه که بر آن قرار است چاپ شود انتخاب میگردد. مهمترین این روشها عبارتاند از:
چاپ افست
عمدتاً برای انتشارات، تبلیغات
چاپ فلکسو
عمدتاً برای بستهبندی
چاپ هلیوگراور
عمدتاً برای بستهبندی
چاپ سیلک اسکرین
عمدتاً برای تبلیغات چاپهای تفکیکی
چاپ دیجیتال
برای همه مصارف، تبلیغاتی و اداری در تیراژ پایین
توضیحاتی درباره چاپ افست
بعد از اینکه یک طرح کامل شد باید برای چاپ آماده شود. قبلاً بهتر است انواع سیستمهای چاپ را بدانیم. سیستمهای مختلفی برای چاپ وجود دارند از انواع چاپ دستی گرفته تا چاپهای سیلک و فلکس و تامپو و... و چاپهای ماشینی مثل سیستمهای مسطح (ماشین ملخی و یا افست مسطح) و چاپ افست و این اواخر چاپ دیجیتال. آنچه که امروزه بیشتر با آن سروکار داریم چاپ افست و دیجیتال است. که اکنون موضوع بحث ما چاپ افست است.
- برای چاپ افست حتماً باید از سیستم CMYK استفاده شود (نکتهای که همه به آن آگاهی دارند لزوم کالیبره بودن مانیتور و مدیریت رنگ است).
- چاپ افست مبتنی بر چاپ چهار رنگ است اما میتوانیم کارهایی با یک رنگ را تا 10 رنگ مختلف چاپ کنیم (یک رنگ به صورت نزولی از کم تا زیاد) که البته چاپ بیشتر از 4 رنگ تخصص و اطلاعات خاص خودش را میطلبد.
- ماشینهای چاپ افست یا تکرنگ هستند یا دو رنگ و یا چهار رنگ و البته دستگاههایی وجود دارند که چاپ بیشتر از چهار رنگ را انجام میدهند (همان چهار رنگ ولی پشت و روی کاغذ و ورنی که از بعضی لحاظ برای زیبایی کار است تا کیفیت).
- در ماشینهای چاپ افست برای هر رنگ یک ستون چاپ وجود دارد که متشکل از سیلندر بستن زینک و غلطکهای رنگ است (این فقط در بعضی از دستگاهها دلالت میکند).
- رولند که ساخت آمریکا است، دو رنگ بر روی یک برج روی هم سوار هستند.
- در دستگاههای تکرنگ هر رنگ بهطور مجزا چاپ میشود. مثلاً یک کار چهاررنگ باید چهار بار از ماشین عبور کند و هر بار رنگها تنظیم شوند. به همین دلیل در کارهای چهار رنگ بهتر است از این نوع ماشینها استفاده نشود چون تجربه اینگونه ثابت کرده است که در صورت چاپ چهاررنگ با دستگاه تکرنگ نتیجه به هیچ وجه قابل قبول نخواهد بود (البته با یک استادکار ماهر این کار هم میشود انجام داد).
ابعاد ماشینهای چاپ
ماشینهای چاپ افست از ابعاد 25×35 تا 100×140 وجود دارند و به علت وجود دستگاههای با ابعاد مختلف باید دقیقاً محاسبه شود که کار چاپی ما با کدام یک از این دستگاهها به صرفهتر است چون در تیراژهای بالا استفاده از دستگاه مناسب از نظر اقتصادی تفاوت زیادی در کل هزینهها ایجاد میکند.
مثال کاربردی جهت محاسبه اقتصادی:
کاری با ابعاد 25×35 و تیراژ 10,000 را میتوانیم با دو روش چاپ کنیم:
که چاپ با دستگاه 100×70 به صرفهتر است. البته باید هزینه فیلم و زینک را هم در نظر گرفت و ممکن است در کارهای با تیراژ متوسط با احتساب هزینه فیلم و زینک تفاوتی در استفاده از دستگاههای مختلف از نظر هزینه ایجاد نشود.